Kryzys pa??stwa opieku??czego jest dla wi�?kszo??ci obserwator??w dokonuj�?cych si�? dzi?? w ??wiecie zmian spo??ecznych ca??kowicie oczywisty. Na przestrzeni kilku dziesi�?cioleci najbardziej uprzemys??owione kraje zwi�?ksza??y nak??ady na polityk�? spo??eczn�? w tempie znacznie przekraczaj�?cym wzrost wp??yw??w do bud??etu. Podczas gdy pierwsze dziesi�?ciolecia pa??stwa opieku??czego by??y ewidentnie skuteczn�? inwestycj�?, radykalnie zwi�?kszaj�?c kwalifikacje znajduj�?cej si�? na rynku si??y roboczej i wzmacniaj�?c ch??onno??�? rynku wewn�?trznego, ekonomiczna skuteczno??�? tych dzia??a?? na p????niejszym etapie okaza??a si�? niewsp????miernie s??absza. Dla kraj??w rozwijaj�?cych si�?, krocz�?cych ??ladem pa??stw rozwini�?tych, pojawiaj�? si�? tu dwa istotne pytania: czym by??y owe skuteczne elementy pa??stwa opieku??czego, co w??a??ciwie spowodowa??o p????niejsz�? nieskuteczno??�? tej polityki i na ile obserwacje zjawisk wyst�?puj�?cych w krajach rozwini�?tych odnosz�? si�? do spo??ecze??stw kraj??w rozwijaj�?cych si�?? Siedemdziesi�?t lat temu w Stanach Zjednoczonych polityka zasi??k??w dla bezrobotnych, gwarantowanych cen na towary rolne dla rolnik??w, rob??t publicznych, wzmo??onych nak??ad??w na o??wiat�?, s??u??b�? zdrowia i inne dziedziny sektora publicznego pozwoli??a upora�? si�? z kryzysem nadprodukcji i szalej�?cego bezrobocia. Dzi??, w tych samych Stanach Zjednoczonych, polityka ograniczania ??wiadcze?? socjalnych, redukcji podatk??w, prywatyzacji znacznych cz�???ci sektora publicznego, doprowadzi??a nie tylko do zlikwidowania deficytu w bud??ecie pa??stwa, ale r??wnie?? (ku zdumieniu krytyk??w tej polityki) przynios??a wzrost nowych miejsc pracy i ograniczenie bezrobocia. Podobnie jak skuteczno??�? polityki pa??stwa opieku??czego kilkadziesi�?t lat temu, tak i wsp????cze??nie skuteczno??�? gospodarczego liberalizmu prowadzi wielu autor??w do pospiesznego wyci�?gania wniosk??w o ludzkiej naturze i uniwersalnych prawach ekonomii. W??wczas (w krajach demokratycznych oraz w ZSRR) wi�?kszo??�? przedstawicieli nauk spo??ecznych wyra??a??a stanowcze przekonania, ??e cz??owiek jest niemal ca??kowicie produktem ??rodowiska, ??e dost�?p do o??wiaty i odpowiednia polityka spo??eczna zniesie nier??wno??ci mi�?dzy lud??mi i stopniowo doprowadzi do ekonomicznego i cywilizacyjnego egalitaryzmu. Dzi?? dominuje przekonanie, ??e powodzenie w ??yciu zdeterminowane jest w znacznym stopniu przez nasze wyposa??enie biologiczne, za?? najlepsz�? motywacj�? do wysi??ku jest pozostawienie ludzi w??asnemu losowi i zmuszenie ich do wykazania inicjatywy. Jednocze??nie jednak, najbardziej zwariowani zwolennicy biologicznego determinizmu nie dochodz�? do wniosku, ??e najzdolniejsze dzieci powinny by�? zwolnione z obowi�?zku szkolnego. Nadal jednym z g????wnych element??w wszystkich definicji inteligencji jest zdolno??�? uczenia si�?, za?? ekonomi??ci (r??wnie?? ci zwi�?zani z szko??�? liberaln�?) zwracaj�? uwag�? na siln�? korelacj�? mi�?dzy skuteczno??ci�? systemu o??wiaty, a wzrostem gospodarczym. Co wi�?cej, od szeregu lat w zachodnich demokracjach powtarzaj�? si�? g??osy zaniepokojenia, ??e system masowej o??wiaty uleg?? wypaczeniu i ??e niekt??re pa??stwa azjatyckie uzyskuj�? na tym polu znacznie lepsze osi�?gni�?cia, co z biegiem czasu mo??e prowadzi�? do os??abienia konkurencyjno??ci zachodniej gospodarki. Zgodnie z dominuj�?c�? dzi?? filozofi�? spo??eczn�?, antidotum na te niepokoje poszukuje si�? (poza osi�?gaj�?c�? najlepsze wyniki Finlandi�?) w stawce na szkolnictwo prywatne i poszukiwanie takich metod zarz�?dzania szko??ami publicznymi, kt??re w jak najwi�?kszym stopniu zbli??one by??yby do metod stosowanych w instytucjach b�?d�?cych w??asno??ci�? prywatn�?. Polska zamiast pa??stwa opieku??czego mia??a komunizm (system teoretycznie oparty na podobnych przes??ankach filozoficznych, ale ca??kowicie wyprany ze zdrowego rozs�?dku) za?? demonta?? tego systemu oparto w niema??ym stopniu na wzorach wypracowanych dla uporania si�? z negatywnymi skutkami nadmiernie rozbudowanego pa??stwa opieku??czego. Nie osi�?gn�?wszy poziomu rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego, jaki w krajach zachodnich uzyskano w niema??ym stopniu dzi�?ki reformom spo??ecznym sk??adaj�?cym si�? na to co nazywamy pa??stwem opieku??czym, opieramy dzisiejsze reformy na filozofii neoliberalnej, kt??ra zr????nicowanie spo??eczne traktuje jako si??�? nap�?dow�? rozwoju. W efekcie grupy spo??eczne najbardziej dyskryminowane we wcze??niejszym okresie historycznym znajduj�? si�? w beznadziejnej pozycji startowej na obecnym etapie. Je??li idzie o wie?? i ma??e miasteczka, okres komunizmu stworzy?? tu ca??kiem spore mo??liwo??ci awansu spo??ecznego, ale g????wn�? cech�? tego procesu by??a migracja najzdolniejszych do du??ych miast i wielkiego przemys??u. Przyst�?puj�?c do procesu transformacji polska wie?? i zwi�?zane z ni�? ma??e miasta nie tylko maj�? bardzo s??aby rynek pracy, ekonomicznie s??abe samorz�?dy, ale r??wnie?? w znacznym stopniu pozbawione s�? w??asnej inteligencji. Brak racjonalnego wsparcia procesu transformacji mo??e w tych regionach spowodowa�? jej niepowodzenie. (Unijne programy rozwoju budz�? nadziej�?, ale ich realizacja pozostawia wiele do ??yczenia.) Z wielu w�?tk??w tego z??o??onego problemu chcia??bym si�? tu ponownie zatrzyma�? przy problemie o??wiaty. W najwi�?kszym skr??cie wprowadzana obecnie reforma wymusi�? mia??a lepsze wykorzystanie publicznych nak??ad??w na o??wiat�?, wyr??wnanie poziomu nauczania w szko??ach wiejskich, podniesienie poziomu nauczania we wszystkich szko??ach i na wszystkich szczeblach, lepsze dostosowanie program??w do potrzeb rynku pracy. Ani potrzeba reformy, ani jej og??lne cele nie s�? kwestionowane. Dyskusj�? wywo??a??y metody, przy pomocy kt??rych maj�? by�? one osi�?gni�?te.

W??r??d pierwszych pozytywnych efekt??w reformy wida�? masowy p�?d nauczycieli do podnoszenia kwalifikacji. Bodaj najbardziej negatywnym efektem wydaje si�? by�? chaos, niedostatek informacji, z??e przygotowanie logistyczne. Nie wszystkie krytyczne uwagi na tematy tej reformy daje si�? traktowa�? z r??wn�? powag�?, wydaje si�? jednak, ??e ze szczeg??ln�? uwag�? nale??y wys??uchiwa�? g??os??w nap??ywaj�?cych ze ??rodowisk wiejskich, gdzie sytuacja o??wiaty by??a ju?? bardzo z??a, a w wyniku obecnych zmian na niekt??rych obszarach wr�?cz si�? pogorszy??a. Na czym polega osobliwa specyfika wiejskiej o??wiaty? Zacznijmy od do??�? oczywistego faktu, ??e ze wzgl�?du na statystycznie ni??szy poziom wykszta??cenia ludno??ci zamieszkuj�?cej tereny wiejskie, dzieci rozpoczynaj�? tam nauk�? w szkole maj�?c znacznie s??absz�? stymulacj�? intelektualn�? w domu, co wi�?cej, ni??szy jest r??wnie?? poziom zamo??no??ci rodzic??w i ni??szy jest poziom zamo??no??ci samorz�?d??w. Oznacza to, ??e rodzic??w nie zawsze sta�? na zakup podr�?cznik??w (w szczeg??lno??ci przy cz�?stej zmianie podr�?cznik??w i niemo??no??ci zakupu podr�?cznik??w u??ywanych) a sama szko??a jest gorzej wyposa??ona w pomoce naukowe. (W niekt??rych szko??ach wiejskich, tam gdzie jest kopiarka, spotykam si�? z przypadkami notorycznego ??amania prawa przez nauczycieli i kopiowania dla uczni??w stron podr�?cznik??w.) Ze wzgl�?du na bardzo nisk�? atrakcyjno??�? polskiej wsi, cz�?sto fatalne warunki mieszkaniowe i z regu??y gorsze warunki p??acowe, sytuacja kadrowa wiejskich szk???? jest oczywi??cie gorsza ni?? w miastach. Jednym z mechanizm??w wymuszaj�?cych podniesienie poziomu program??w szkolnych mia??o by�? prawo wyboru szko??y przez rodzic??w. Oczywi??cie mechanizm ten w warunkach wiejskich (jak r??wnie?? w ma??ych miastach) okaza?? si�? raczej ma??o sprawny, by nie powiedzie�? iluzoryczny. G????wn�? metod�? maj�?c�? pozwoli�? na lepsze wyposa??enie i lepsz�? obsad�? kadrow�? szk???? mia??a by�? likwidacja ma??ych szk???? wiejskich i dowo??enie dzieci do szk???? wi�?kszych. Okaza??o si�?, ??e mo??liwe wady i zalety tego rozwi�?zania nie by??y do ko??ca przemy??lane i zanim zako??czono wdra??anie reformy ju?? pojawi?? si�? ruch wspierania ma??ych szk????, kt??rych zalet jeszcze na tydzie?? przed ich likwidacj�? nikt nie zauwa??a??.

Kilka lat temu w Stanach Zjednoczonych ukaza??a si�? ksi�???ka Judith Rich Harris zatytu??owana �??Geny czy wychowanie" . Ksi�???ka wywo??a??a burz�? w??r??d psycholog??w i pedagog??w, gdy?? kwestionuje obowi�?zuj�?ce od dziesi�?cioleci za??o??enia procesu wychowawczego. Autorka ponad 30 lat temu sko??czy??a studia psychologiczne, nie dosta??a si�? na studia doktoranckie, przez wiele lat zajmowa??a si�? pisaniem podr�?cznik??w psychologii, wreszcie dosz??a do wniosku, ??e nie powinna przyk??ada�? r�?ki do popularyzacji twierdze??, kt??re jej zdaniem s�? nieprawdziwe. Jej g????wna i najbardziej rewolucyjna teza stwierdza, ??e proces socjalizacji dziecka w niewielkim stopniu jest wynikiem relacji dziecko �?? doro??li, a w szczeg??lno??ci dziecko-rodzice, natomiast w lwiej cz�???ci jest wynikiem relacji mi�?dzy jednostk�? a grup�? r??wie??nicz�?. Kr??tko m??wi�?c to nie doro??li wychowuj�? dzieci, a dzieci wychowuj�? dzieci.

Autorka dowodzi swojej tezy odwo??uj�?c si�? do obserwacji i bada?? w spo??ecze??stwach wsp????czesnych, do bada?? antropolog??w, si�?gaj�?c do najnowszych osi�?gni�?�? psychologii ewolucyjnej. Judith Rich Harris pr??buje rzuci�? nowe ??wiat??o na tocz�?c�? si�? od kilku stuleci dyskusj�? na temat wp??ywu dziedziczno??ci i ??rodowiska na jednostk�?. Genetyka i wsp????czesne badania psycholog??w dostarczaj�? bardzo solidnych dowod??w na to, ??e wp??yw dziedziczno??ci jest zdecydowanie wi�?kszy ni?? s�?dzili??my w przesz??o??ci, ale nawet je??li nie mamy wi�?kszego wp??ywu na powa??ne wzmocnienie odziedziczonego potencja??u intelektualnego, nawet je??li mamy zakodowane w naszych umys??ach niekt??re cechy osobowo??ci, to ukszta??towane w procesie wychowania r????nice kulturowe w znacz�?cy spos??b decyduj�? o tym jak jednostki daj�? sobie rad�? w spo??ecze??stwie i jak funkcjonuj�? spo??ecze??stwa. Oparte w znacznym stopniu na teorii Freuda i jego zwolennik??w za??o??enia, ??e osobowo??�? jednostki jest produktem emocjonalnego stosunku rodzic??w do dziecka, jest zdaniem Judith R. Harris (i nie tylko jej, coraz wi�?cej ludzi wyrzuca pomys??y Freuda do kosza na ??mieci) w du??ym stopniu nieporozumieniem. We wsp????czesnym ??wiecie zbyt wielu ludzi zastanawia si�? na staro??�? nad trudnym pytaniem, na ile ich ??ycie zmarnowa??o niew??a??ciwe podcieranie ty??eczka w niemowl�?ctwie. Nie umniejszaj�?c znaczenia rodzicielskiej mi??o??ci, pani Harris dochodzi do wniosku, ??e ??wiat chyba zwariowa??. Jakie implikacje dla reformator??w system??w o??wiaty ma teza, ??e to nie doro??li wychowuj�? dzieci, a dzieci wychowuj�? dzieci? Bardzo powa??ne, bo je??li ta teza jest prawdziwa, to wychowanie przez informowanie dzieci o tym co jest dobre i s??uszne okazuje si�? nieskuteczne, natomiast zasadnicz�? uwag�? nale??y po??wi�?ci�? na wzmacnianie wi�?zi oraz postulowanych warto??ci w grupach r??wie??niczych. (Wiwat Harry Potter!) Kiedy rozmawiam o tej ksi�???ce z nauczycielami, cz�???�? z nich reaguje ??wi�?tym oburzeniem ??wie??o dokszta??conych, cz�???�? rozbawieniem, i?? kto?? odwa??y?? si�? g??o??no powiedzie�?, ??e kr??l jest nagi. W ??rodowiskach wiejskich obserwujemy cz�?sto brak ambicji, s??abe wyniki nauczania, wt??rny analfabetyzm m??odzie??y ko??cz�?cej szko??y zawodowe. Z drugiej strony, tam gdzie ta ambicja jest, cz�?sto okazuje si�?, ??e udaje si�? pokona�? nieprawdopodobne wr�?cz trudno??ci i kontynuowa�? nauk�? a?? do uko??czenia studi??w w??�?cznie. Czy chodzi tu tylko o ambicje rodzic??w na temat w??asnych dzieci, czy o ambicje samych dzieci i system warto??ci w grupie r??wie??niczej? Jedno i drugie, ale wydaje si�?, ??e wr�?cz wa??niejszy mo??e by�? system warto??ci w grupie r??wie??niczej. Judith R. Harris opisuje przypadek nauczycielki, kt??ra w latach czterdziestych uczy??a w starej szkole w ubogiej dzielnicy wielkiego miasta. W??r??d uczni??w tej szko??y przewa??a??y dzieci bia??ych imigrant??w oraz dzieci murzy??skie. Minimalny procent absolwent??w tej szko??y trafia?? do szk???? ??rednich. Podczas bada?? statystyk szkolnych ze zdumieniem stwierdzono, ??e uczniowie tej jednej nauczycielki (kt??ra uczy??a tylko w klasach pierwszych) mieli znacznie lepsze wyniki w p????niejszych latach nauki i znacznie cz�???ciej ni?? inne dzieci kontynuowali nauk�? po uko??czeniu szko??y podstawowej. Kiedy przeprowadzono szereg wywiad??w z jej by??ymi uczniami okaza??o si�?, ??e pozosta??a w ich pami�?ci, jako kto?? kto nigdy nie podnosi?? g??osu; jej byli uczniowie pami�?tali, ??e cz�?sto zostawa??a po lekcjach, ??eby pom??c uczniom, kt??rzy o to prosili, dzieli??a si�? z uczniami w??asnym ??niadaniem i pami�?ta??a ich imiona nawet po dwudziestu latach. Jak twierdzili badacze, ani jeden z uczni??w tej nauczycielki nie mia?? nigdy problem??w z czytaniem i pisaniem. W komentarzu do tego przypadku pedagogicznego sukcesu Judith R. Harris wyra??a opini�?, ??e nauczyciel jako organizator grupy dzieci, ma cz�?sto wi�?kszy wp??yw na wychowanie dziecka ni?? rodzice. W du??ych szko??ach wp??yw pojedynczego nauczyciela na grup�? jest utrudniony, dodatkowym problemem jest hierarchia, niski presti?? nauczycieli zajmuj�?cych si�? nauczaniem pocz�?tkowym, cz�?sto dochodz�? tu do g??osu imperialne ambicje dyrektor??w zmierzaj�?cych do zwi�?kszenia swojego stanu posiadania, w zespo??ach nauczycielskich widzimy krzy??uj�?ce si�? ambicje, cz�?sto obserwuje si�? konsekwentne niszczenie nauczycieli zajmuj�?cych si�? dzie�?mi w nieop??aconym czasie, decyduj�?cych si�? na eksperymenty pedagogiczne i wychylaj�?cych si�? ponad przeci�?tno??�?. Oddzielenie najni??szego stadium nauczania i radykalne podniesienie presti??u nauczycieli zajmuj�?cych si�? nauczaniem pocz�?tkowym mog??oby tu przynie??�? znaczne, pozytywne efekty. Spotykam si�? z licznymi g??osami krytyki wprowadzenia gimnazj??w. Nie jestem pewien czy s�? s??uszne, poniewa?? rezultaty tych zmian s�? nies??ychanie zr????nicowane. Natomiast jestem g??�?boko przekonany, ??e centralnym problemem jest nadal nauczanie pocz�?tkowe. W Szwecji pr??bowano oddzieli�? (oddzielaj�?c cz�?sto r??wnie?? same lokale) klasy najm??odsze i po??o??ono nacisk na pr??by wyr??wnania stymulacji intelektualnej na samym pocz�?tku szkolnej edukacji.

Powr??�?my do krzywej dzwonowej Gaussa oraz odwiecznego problemu dziedziczno??ci i ??rodowiska. Wi�?kszo??�? z nas nie ma w�?tpliwo??ci, ??e wrodzone zdolno??ci intelektualne s�? zr????nicowane, wi�?kszo??�? nie ma r??wnie?? w�?tpliwo??ci, ??e ??rodowisko mo??e wzmacnia�? lub os??abia�? to zr????nicowanie. ??rodowisko to jednak bardzo z??o??one poj�?cie. Dotychczas akcentowano przede wszystkim znaczenie rodziny. Entuzjazm dla masowego kszta??cenia i edukacyjnych fabryk usun�??? z pola widzenia znaczenie grupy r??wie??niczej i mo??liwo??ci kszta??towania charakter??w w inny spos??b ni?? tylko przez samo dostarczanie wiedzy. W zamo??niejszych grupach ten trend nie spowodowa?? powa??nych problem??w. Niezale??nie od wszelkich teorii, klasy ??rednie (zabawny neologizm okre??laj�?cy grupy mog�?ce sobie pozwoli�? na luksus samodzielnego organizowania sobie swojego ??ycia) maj�? wsz�?dzie tendencj�? do organizowania swojego ??rodowiska przez skupianie si�? we w??asnych dzielnicach, posy??anie dzieci do mniejszych, elitarnych szk????, skupianie ich w wyselekcjonowanych grupach zainteresowa??, poza szko??�?. W Stanach Zjednoczonych (i nie tylko) wielkie szko??y w ubogich dzielnicach sta??y si�? wyl�?garni�? przemocy i wszelkiej patologii spo??ecznej. Te szko??y, ze swoimi zakratowanymi oknami i uzbrojon�? stra??�?, coraz bardziej przypominaj�? zak??ady karne, w kt??rych nauczyciele od dawna przestali marzy�? o pedagogicznych sukcesach i cz�???ciej my??l�? o tym jak wr??ci�? ca??o do domu. Absolwenci tych szk????, podobnie jak absolwenci szk???? elitarnych, dobrze ilustruj�? tez�?, ??e w przysz??o??ci spo??ecze??stwo dzieli�? si�? b�?dzie na zdolnych, dobrze wykszta??conych i bogatych, oraz mniej zdolnych, maj�?cych bardzo niskie kwalifikacje bezrobotnych lub ??yj�?cych z prac dorywczych.

Jeszcze nie mamy tych problem??w, mamy problem jak nadrobi�? edukacyjne zaniedbania w ??rodowiskach wiejskich i w ma??ych miasteczkach. Zdaniem niekt??rych nauczycieli, zasadniczym, ukrytym celem obecnej reformy systemu o??wiaty jest redukcja publicznych nak??ad??w na edukacj�? i przerzucenie tych koszt??w na rodzic??w. Nie jestem a?? tak pesymistyczny. Intencje by??y z pewno??ci�? inne, ale efekty tej reformy mog�? si�? w wielu wypadkach okaza�? odwrotne od zamierzonych. Wielko??�? dost�?pnych ??rodk??w publicznych to jedna sprawa, skuteczno??�? ich inwestowania w spo??ecze??stwo jest problemem odr�?bnym. Uczciwie m??wi�?c mniej interesuje mnie krzywa dzwonowa wrodzonej inteligencji w r????nych grupach spo??ecznych, a bardziej interesuje mnie pytanie, czy system edukacyjny mo??na zoptymalizowa�? i doprowadzi�? do tego, aby sprzyja?? maksymalnemu rozwojowi zdolno??ci ka??dego dziecka. Jest to cel w r??wnym stopniu po??�?dany z moralnego i z ekonomicznego punktu widzenia. Odnosz�? wra??enie, ??e przy tak sformu??owanym celu, za??o??enia obecnej reformy s�? chybione, zgadzam si�? z tymi, kt??rzy twierdz�?, ??e punkt ci�???ko??ci powinien by�? po??o??ony nie tylko na gimnazja i szko??y ??rednie, ale w jeszcze wi�?kszym stopniu na nauczanie pocz�?tkowe; nie tylko na wy??awianie talent??w i dalsz�? segregacj�? zdolnych i mniej zdolnych, ale r??wnie?? na radykalne podniesienie sprawno??ci intelektualnej ca??ej populacji uczni??w. Zgadzam si�? r??wnie?? z autorami reformy, twierdz�?cymi, ??e w szkole nies??ychanie wa??ne jest wychowanie. Wydaje mi si�? jednak, ??e program reformy nie daje odpowiedzi na pytanie w jaki spos??b szko??a ma skutecznie wychowywa�?. Teoria Judith Rich Harris mo??e tu by�? pewn�? wskaz??wk�?. Podniesienie jako??ci nauczania pocz�?tkowego, dzi�?ki wi�?kszym mo??liwo??ciom indywidualnej pracy nad uczniem, mog??yby zmniejszy�? zr????nicowanie podstawowych sprawno??ci czytania i pisania, a tym samym u??atwi�? prac�? w starszych klasach. Dzi�?ki pewnej izolacji dzieci najm??odszych od starszych grup w najbardziej formatywnym okresie, mo??liwe jest skierowania uwagi na pozytywne wzory osobowe w grupie r??wie??niczej. Wspomniane zr????nicowanie owych podstawowych sprawno??ci sta??o si�? przed paroma laty punktem wyj??cia reformy systemu o??wiaty w Wielkiej Brytanii. Og??lnokrajowe sprawdziany umiej�?tno??ci czytania i pisania jedenastolatk??w by??y tam pierwszym etapem wprowadzania systemu ocen nauczycieli i szk????. Ostatecznie bez opanowania tych sprawno??ci na pierwszym etapie nauki, szanse powodzenia w dalszych latach s�? niemal zerowe.
Autor tekstu: Andrzej Koraszewski; Orygina??: www.racjonalista.pl/kk.php/s,3971


Obowi�?zkowe lektury dla naszych urz�?dnik??w

Wyr??wnywanie szans edukacyjnych dzieci i m??odzie??y ze ??rodowisk wiejskich - wyb??r ksi�???ek


EDUKACJA Edukacja kulturalna w ??rodowisku wsi i ma??ego miasta / pod red. Wies??awy Pielasi??skiej ; Instytut Kultury. - Warszawa : IK, 1997. - 210, [1] s. : wykr. ; 21 cm Publikacja b�?d�?ca rezultatem bada?? terenowych przeprowadzonych w 47 gminach w dw??ch etapach - Monitoring '93 - obejmowa?? w 1992/1993 r. instytucjonalne ramy edukacji kulturalnej, opinie i oceny przedstawicieli instytucji (szko??y, biblioteki, domy kultury, parafie), i Monitoring '94 - obejmowa?? problemy edukacji kulturalnej z perspektywy m??odzie??y (badano uczni??w klas ??smych). Materia??y podzielono na 3 cz�???ci: ''Og??lna charakterystyka bada??'', ''Edukacja kulturalna w nowej rzeczywisto??ci spo??eczno- -ekonomicznej'', ''Bliskie i dalekie zadania edukacji kulturalnej''. 274883, PNS 274884
JEDLEWSKA Barbara Animatorzy kultury wobec wyzwa?? edukacyjnych / Barbara Jedlewska. - Lublin : Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Sk??odowskiej, 1999. - 263 s. ; 24 cm Rozwa??ania w cz�???ci teoretycznej dot.: kierunk??w przemian w edukacji, zada?? edukacji kulturalnej, koncepcji animacji spo??eczno-kulturalnej i realizowania ich w wybranych krajach (Francja, W??ochy, Niemcy, Polska). W cz�???ci empirycznej przedstawiono wyniki bada?? przeprowadzonych w l. 1990-1996 w miastach i wsiach Polski centralnej i po??udniowo-wschodniej w??r??d pracownik??w kultury i nauczycieli szk???? podstawowych. Om??wiono cechy, kompetencje i dzia??alno??�? edukacyjn�? badanych animator??w, podano biografie R. Mo??d??e??skiej, M.R. Todys-P??onki, A. Lipy. W cz�???ci praktycznej kr??tko ukazano koncepcj�? edukacji kulturalnej ma??ych ojczyzn na bazie szko??y podstawowej, przewidziano oddzia??ywania na dzieci i doros??ych (podczas zaj�?�? lekcyjnych, pozalekcyjnych i pozaszkolnych) i konieczno??�? kszta??cenia kadry. 279341, PNS 279342
MINISTERSTWO Ministerstwo Edukacji Narodowej o edukacji na wsi / [zeszyt oprac. zesp???? w sk??adzie Wojciech Ksi�???ek, J??zef Gorczyca, Katarzyna Lisowska]. - Warszawa : MEN, 1999. - 72 s. : wykr. ; 20 cm. - (Biblioteczka Reformy ; 10) Przedstawione w tym zeszycie opracowanie stanowi om??wienie g????wnych problem??w i przedsi�?wzi�?�?, kt??re obj�?te zosta??y Narodowym Programem Rozwoju Wsi Polskiej - Edukacja. Ksi�???ka omawia m.in. struktur�? ludno??ci wiejskiej - jej wykszta??cenie i aktywno??�? zawodow�?; sytuacj�? uczni??w wiejskich a nowy ustr??j szkolny; rol�? przedszkoli i wyr??wnanie szans edukacyjnych; doskonalenie i status zawodowy nauczycieli wiejskich; biblioteki szkolne i pomoce dydaktyczne. 277949, PNS 277950
PEDAGOGIKA PEDAGOGIKA PRACY. T. 35 / red. Stanis??aw Kaczor (red. nacz.) [et al.]. - Radom : Instytut Technologii Eksploatacji, cop. 1999. - 197 s. : wykr. ; 24 cm Zamieszczono materia??y z zebrania naukowego Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN ''Problemy ustawicznej edukacji zawodowej'' i z zebrania w Publicznej Szkole Podstawowej w Sycynie ''Problemy ma??ych szk???? wiejskich'' (m.in. o wyr??wnywaniu szans edukacyjnych dzieci). 280074 PNS
PEDAGOGIKA Pedagogika spo??eczna jako dyscyplina akademicka : stan i perspektywy / red. Ewa Marynowicz-Hetka, Jacek Piekarski, Ewa Cyra??ska. - ?�??d?? : Wydaw. Uniwersytetu ?�??dzkiego ; Warszawa : Wy??sza Szko??a Pedagogiczna ZNP [Zwi�?zku Nauczycielstwa Polskiego], 1998. - 577 s. : wykr. ; 24 cm. - (Sta??a Konferencja Pedagogiki Spo??ecznej pod Patronatem Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN ; 1) W referatach om??wiono problemy, takie jak: ub??stwo, bezrobocie, telewizja w rodzinie, rodziny czasowo niepe??ne, opieka zdrowotna. Zaprezentowano przyk??ady dzia??a?? w zakresie edukacji ??rodowiskowej i kulturowej we wsp????czesnej szkole wiejskiej, w szkole ??redniej, poprzez animacj�? kulturaln�?, edukacj�? regionaln�? i mi�?dzykulturow�?. 277006, PNS 277007
PILCH Tadeusz Spory o szko??�? : pomi�?dzy tradycj�? a wyzwaniami wsp????czesno??ci / Tadeusz Pilch. - Warszawa : ''??ak'', 1999. - 218, [1] s. : il., wykr. ; 21 cm Autor pragnie udowodni�?, ??e zadaniem szko??y przysz??o??ci b�?dzie takie wychowanie cz??owieka, kt??re obejmie emocje, rozum i wyobra??ni�?. Ukazuje miejsce pedagogiki i edukacji w ??wiecie technologicznej nowoczesno??ci i spo??ecze??stwa technopolu. Przytacza tzw. ''kompetencje kluczowe'' pomocne w realizacji cel??w edukacyjnych m??odego pokolenia. Ksi�???ka zawiera rys historyczny przemian polskiego systemu o??wiaty od 1919 r. i dane statystyczne dot. struktury szkolnictwa w latach 1990-1997. Omawia szanse edukacyjne w systemie zreformowanej (od 1999 r.) o??wiaty, zasady ustrojowe, organizacyjne, program i zadania spo??eczne przysz??ego szkolnictwa. Prezentuje cele wychowania oraz po??�?dane cechy nauczyciela. 278769, PNS 278770
PROBLEMY Problemy edukacji dziecka wiejskiego : (IV Konferencja Naukowa Problemy Rozwoju i Wychowania Dziecka Wiejskiego, Rzesz??w 23-24 kwietnia 1996 r.) / red. Mieczys??aw Radocho??ski, Adam Horbowski ; Wy??sza Szko??a Pedagogiczna w Rzeszowie, Kuratorium O??wiaty w Kro??nie. - Rzesz??w : [WSP], 1996. - 313 s. : wykr. ; 24 cm Pok??osie konferencji maj�?cej na celu aktualizacj�? diagnozy pedagogiczno-psychologicznej dot. sytuacji edukacyjnej dziecka wiejskiego. Zebrane tu materia??y ukazuj�? szeroki kr�?g zagadnie?? tworz�?cych wiejsk�? edukacj�?, sygnalizuj�?c konieczno??�? reformy o??wiaty w tym ??rodowisku oraz przedstawiaj�?c sugestie modernizacji dzia??a?? edukacyjnych. Niekt??re z nich poszerzaj�? kr�?g tre??ciowy problematyki zwracaj�?c uwag�? na uwarunkowania rozwoju i wychowania dziecka wiejskiego oraz omawiaj�? dokonania badawcze zwi�?zane z funkcjonowaniem o??wiaty wiejskiej. 275870, PNS 275871
PROBLEMY Problemy rozwoju i wychowania dziecka wiejskiego : praca zbiorowa / pod red. Mieczys??awa Radocho??skiego i Adama Horbowskiego. - Rzesz??w : Wydaw. Wy??szej Szko??y Pedagogicznej, 1995. - 291 s. : rys., wykr. ; 24 cm Ksi�???ka przedstawia m.in.: zadania szko??y wiejskiej w zakresie wychowania ??rodowiskowego; dydaktyczno-wychowawcz�? prac�? szko??y wiejskiej; sytuacj�? rozwojow�? dzieci wiejskich, problemy patologii i niedostosowa?? m??odzie??y wiejskiej; dziecko wiejskie w przesz??o??ci kulturowej (ukazano ci�?g??o??�? tradycji w zakresie zainteresowania si�? losem dziecka wiejskiego); aktywno??�? kulturaln�? dzieci wiejskich. Praca zawiera bibliografi�? na temat ''Dziecko wiejskie w literaturze pedagogicznej''. 279515, PNS 279516
PROGI Progi szkolne : praca zbiorowa / pod red. Juliana Radziewicza. - Warszawa : Instytut Bada?? Edukacyjnych, 2000. - 130, [1] s. : il. ; 21 cm Dwa wymiary prog??w szkolnych: awansu edukacyjnego ucznia i trudno??ci wychowawczych. Analiza por??wnawcza prog??w szkolnych w 17 europejskich i pozaeuropejskich systemach szkolnych. Progi zawodowe nauczycieli. Zalety i wady ukrytego programu szko??y. ??rodowiskowe uwarunkowania drugoroczno??ci i bariery edukacyjne m??odzie??y wiejskiej. Egzamin zewn�?trzny w szkolnictwie zawodowym. Realizacja funkcjonowania szk???? gimnazjalnych (wyr??wnuj�?cych szanse edukacyjne m??odzie??y) wg reformy o??wiaty. Pedagogiczne i psychologiczne podstawy pomocy uczniom w rozwi�?zywaniu problem??w. Wyniki bada?? nad osi�?gni�?ciami przyrodniczymi uczni??w nauczania pocz�?tkowego. Badanie poziomu rozwoju spo??ecznego dzieci sze??cioletnich. 283411, PNS 283412
SZKO?�A Szko??a wiejska - dziecko wiejskie : realia i perspektywy : praca zbiorowa / pod red. Stanis??awy Czarneckiej i Zbigniewa Jakubowskiego ; Wy??sza Szko??a Pedagogiczna. - Cz�?stochowa : Wydaw. WSP, 1994. - 75 s. ; 24 cm Siedem referat??w dot. ??rodowiska wiejskiego - zagadnie?? wychowawczych, takich jak problemy dzieci specjalnej troski, czas wolny dzieci w m??odszym wieku szkolnym, kompetencja j�?zykowa dzieci wiejskich oraz zagadnie?? zwi�?zanych ze szko??�? - zagro??e?? i perspektyw szk???? wiejskich, innowacji pedagogiczych nauczycieli, nauczania plastyki w klasach I-III, szk???? elementarnych w okresie mi�?dzywojennym. Referaty wybrane spo??r??d wyg??oszonych na sesji z udzia??em wiejskich nauczycieli, kt??ra odby??a si�? w wiejskiej szkole w Parzymiechach z inicjatywy w??adz gminy Lipie i WSP w Cz�?stochowie. 270663 PNS
Wyr??wnywanie szans edukacyjnych dzieci i m??odzie??y ze ??rodowisk wiejskich - wyb??r artyku????w
CHRO??MY dzieci przed nier??wno??ci�? szans / Tadeusz Pilch // Probl. Opiek.-Wychow. - 2000, nr 4, s. 3-5 CZY znamy wiejskie szko??y? / Halina Cygan // Kult. i Eduk. - 1998, nr 4, s. 17-19 DYLEMATY o??wiatowe ??rodowisk wiejskich / Miros??aw J[??zef] Szyma??ski. - Streszcz. w j�?z. ang. // Edukacja. - 2000, nr 2, s. 36-47 Fragm. ksi�???ki ''Kryzys i zmiana. Studia nad przemianami edukacyjnymi w Polsce w latach dziewi�?�?dziesi�?tych'' DZIECI nier??wnego startu // Probl. Opiek.-Wychow. - 1998, nr 3, s. 9-13 O sytuacji w szko??ach wiejskich EDUKACYJNE pi�?tno wsi / Krystyna Kutiak // Wychow. na co Dzie??. - 1999, nr 3, s. 9-10 NARODOWY Program Rozwoju Wsi Polskiej - edukacja : (podstawowe informacje) // Nowa Szk. - 1999, nr 4, s. 4-5

PROBLEMY ma??ych szk???? wiejskich / Henryk Bednarczyk, Maria Paw??owa // Eduk. Ustaw. Doros. - 1999, [nr] 4, s. 80-83

Seminarium naukowe w Sycynie REFORMA systemu edukacji - szans�? dla wsi / (R.F.) // Szk. Zawod. - 1999, nr 5, s. 3-8 SZANSE edukacyjne dzieci wiejskich / Anita Famu??a // Probl. Opiek.-Wychow. - 2001, nr 8, s. 59-61 Debata spo??eczno-naukowa w Zielonej G??rze SZANSE edukacyjne m??odzie??y wiejskiej / Barbara Wi??niewska // Probl. Opiek.-Wychow. - 1998, nr 8, s. 13-14 WYR??WNYWANIE szans edukacyjnych / Marzena Kostka // Probl. Opiek.-Wychow. - 2000, nr 8, s. 19-21 WYR??WNYWANIE szans edukacyjnych / Jadwiga Jastrz�?b // Wychow. na co Dzie??. - 2001, nr 7/8, dod. s. I-VI

WYR??WNYWANIE szans edukacyjnych m??odzie??y wiejskiej : konferencja w MEN / oprac. Agnieszka Walczak // Dyr. Szk. - 2000, nr 7/8, s. 3-6

?�r??d??o lektur obowi�?zkowych dla naszych pomys??owych urz�?dnik??w:


http://www.pbp.poznan.pl/arch/a10-iso.html